Jeugd

Iemand vroeg me laatst van welke muziek ik kippenvel krijg. Nou, van zo veel muziek. Als de omstandigheden goed zijn. Bij concerten wil het me nog wel eens gebeuren, als ik het nummer goed ken en de band het op precies de goede manier speelt en ik helemaal op ga in de muziek en de sfeer er goed is en de stand van de maan ook.

Maar er is maar één lied waar ik altijd kippenvel van krijg, en soms zelfs wel twee keer, en dat is het mooiste lied van Jacques Brel. Ik heb het hier niet over Ne me quitte pas. En ook niet Mijn vlakke land of Voir un ami pleurer. Zelfs niet Comment tuer l'amant de sa femme quand on a été élevé comme moi dans la tradition. Nee, het is Mon enfance, uit 1967. (Niet te verwarren met L'enfance uit 1973: dat is namelijk niet Brels mooiste lied.)

Nieuwsgierigen verwijs ik door naar jijbuis. En let alsjeblieft niet op de begeleidende fotomontage. Brel was zelf moreel misschien niet de meest integere man, maar deze montage is bijna pedofiel te noemen. Zet 'm aan in de achtergrond en kijk er niet naar. Er was ooit een beter filmpje, maar dat is wegens auteursrechtinbreuk verwijderd.

In Mon enfance neemt Brel ruim de tijd om zijn jeugd te beschrijven. De eerste twee minuten kabbelt het lied rustig voort met alleen wat zang en piano. Na ongeveer drie minuten begint een langzame opbouw: er vallen wat meer instrumenten in en de zang wordt wat uitbundiger. Na de vierde minuut zingt Brel dat zijn jeugd uitbarstte, en op dat moment doet de muziek dat ook. Het moment dat het orkest invalt is kippenvelmoment nummer één.

Vanaf dat moment wordt er langzaam naar een climax gewerkt, en wanneer die bereikt is valt de muziek even stil. Zijn leven na zijn jeugd vat Brel samen in één zin: "Et la guerre arriva ... et nous voilà ce soir." De korte orchestrale uitbarsting die na "arriva" volgt is kippenvelmoment nummer twee.

Brel legt in dit chanson nog meer emotie dan hij anders al doet; de tekst raakt hem duidelijk. De oplettende luisteraar kan dit horen aan Brels slobberige ademhaling in de laatste zin, vlak na het woord "voilà" (goed te horen op hoog volume). Zo mooi.

Het heeft me een paar jaar gekost om door de eerste drie minuten van dit chanson heen te komen. Maar het was elke seconde waard.

Verdwijning

Van alle boeken die ik nooit heb gelezen is "La disparition" van Georges Perec mijn favoriet. Het begint zo:

Trois cardinaux, un rabbin, un amiral francmaçon, un trio d'insignifiants politicards soumis au bon plaisir d'un trust anglo-saxon, ont fait savoir à la population par radio, puis par placards, qu'on risquait la mort par inanition.

Wat dit betekent doet er niet toe. Wat er toe doet, is het feit dat Perec hier een roman van meer dan driehonderd pagina's heeft geschreven zonder de letter e.

Halverwege het boek heeft hij een gedicht van Victor Hugo opgenomen. Ik heb het boek gekregen van een gepensioneerd schoolmeester die dit gedicht jarenlang heeft onderwezen aan zijn leerlingen. Hij had zich nooit gerealiseerd dat Hugo geen e's had gebruikt in dit gedicht. Nader onderzoek wees uit dat Hugo wel degelijk e's heeft gebruikt, zoals hier is te zien. Perec heeft het aangepast, zonder de betekenis aan te tasten, zodanig dat iemand die het gedicht goed kent het niet in de gaten heeft gehad:

Booz assoupi

Booz s'assoupissait ; son labour l'accablait ;
Il avait dans son champ accompli son travail,
Puis avait fait son lit dans un coin familial ;
Booz dormait non loin du grain qu'on amassait.

Vind ik knap.

En waarom ik het nooit gelezen heb? Het taalgebruik is wat lastig. Vind je 't gek, als je geen e's gebruikt. Eerst nog maar wat beter Frans leren. Misschien dat ik 't ooit nog een keertje aandurf.

Films

Sommige films zijn erg slecht. Vooral als het vervolgfilms zijn. Maar soms, heel soms, zit er een scène in, een momentje, die de film redt. Dat ene momentje dat het toch de moeite waard maakt om de film te kijken. Een grap, een verwijzing naar iets waar je van houdt. Iets kleins. En natuurlijk ben jij de enige die er lyrisch over is; andere mensen zien het niet, of ze zien het wel maar het interesseert ze niet.

Graag zou ik twee van zulke momentjes willen delen. Het eerste komt uit de tweede Matrix film. Volgens mij was dat The Matrix Reloaded, maar pin me daar niet op vast. Een van de personages vertelt waarom hij het Frans zo'n mooie taal vindt.

I love French wine, like I love the French language. I have sampled every language, French is my favorite. Fantastic language. Especially to curse with. Nom de dieu de putain de bordel de merde de saloperie de connard d'enculé de ta mère. It's like wiping your arse with silk. I love it.

Ik ga het Franse gedeelte niet vertalen, want dit is een blog voor de hele familie en sommige van de woordjes zijn niet zo netjes.

Het tweede moment komt uit de Franse film Taxi 4, van Luc Besson. De Belgische crimineel (hij heet ook: Le Belge, zodat er over zijn achtergrond geen misverstanden kunnen ontstaan) is opgepakt en moet ondervraagd worden. Hij zit op een stoeltje in een politielokaal, maar wat onze helden ook proberen, hij wil niks kwijt. Dan bedenken ze een snood plan: ze brengen een LP van Jacques Brel naar binnen. Hij is Belg, dus Jacques Brel, dat moet hij wel mooie muziek vinden, is de redenering, en die blijkt juist. De LP wordt opgezet: Ne me quitte pas, en de Belg geniet zichtbaar van de muziek. (Ik ook.)

Dan wordt opeens het toerental omhooggedraaid; de muziek speelt opeens veel te snel. De crimineel breekt en vertelt onze helden alles wat ze willen weten.

De volgende keer hoop ik weer een film te kijken die wél goed is.